Teknik Resim Ölçülendirmede Nelere Dikkat Edilmelidir?

Teknik resimde ölçülendirme ve geometrik toleransların önemine önceki yazılarımızda değinmiştik. Ölçülendirmeden sorumlu bir tasarımcıdan ileri düzeyde teknik resim okuyabilmesi ve temel çizim kurallarına hakim olması beklenir. Bu sayede üretim ve kalite kontrol gibi birimler tarafından daha kolay anlaşılacağı öngörülür. Halbuki sadece teknik resim bilgisi ile ortaya konulan dökümanlar eksik, yanlış ya da tutarsız içerikte olmaya müsaittir. Bu aksaklılar öncelikle üretim personeli tarafından farkedilir. Eğer üretim aşamasında bir şekilde çözüme kavuştuysa bile, teknik resimdeki hatalar kalite kontrol birimleri tarafından tekrar farkedilmektedir. Soruna kaynağında ve kalıcı bir çözüm getirmek için tasarım ekibinin birçok faktörü göz önünde bulundurarak ölçülendirme ve toleranslandırma yapması gerekir.

Teknik Resim Kuralları Açısından;

  • Bir parçanın tüm ölçülerini gösterebilmek için en uygun görünüş ya da görünüşler üzerinden ölçülendirme yapılmalıdır.
  • Aynı ölçü birden fazla kez verilmemelidir. Zorunluluk halinde ise ölçünün tekrarlandığını göstermek için ikinci ölçü parantez içinde verilmelidir.
  • Bütün ölçüler mutlaka toleranslandırılmış olmalıdır.
  • Kolay okunabilirlik açısından mümkün olduğunca parçanın dışından ölçü verilmelidir. Resmin büyüklüğüne göre 8-12 mm aralığında dışardan verilmesi yeterlidir.
  • Ölçü çizgileri ve ölçü bağlama çizgileri birbiriyle kesişmemelidir. Bağlama çizgileri kendi aralarında kesişebilir.

Üretim Operasyonları Açısından;

  • Tasarıma müdahale edebilme yetkisi var ise mümkün olduğunca standart ölçülerde boyutlar kullanılmalıdır. Örneğin kullanılan kesici takımlar belli bir radius değerine kadar imalata izin verebilir.
  • Üretim personelini karmaşık hesaplar yapmaya zorlayarak verimi düşürmek yerine olabildiğince yardımcı ölçüler verilmelidir. Tasarım ve imalat ekibinin koordine çalışması ile bu yardımcı bilgiler daha kolay tespit edilebilir.
  • Özellikle işlevsel ve karşılıklı çalışan parçaların toleransları titizlikle verilmelidir. Farklı zamanlarda imal edildiği için kendi başına doğru olan ancak karşılığındaki parça ile eşleşmeyen durumlar ortaya çıkabilmektedir.
  • Fabrikanın imalat kabiliyetleri hakkında bilgi sahibi olunması yararlıdır. Özellikle toleranslandırmayı gerçek hayatta uygulayabilmek için özel bağlama yöntemlerine, kesici takımlara ya da gelişmiş imalat metodlarına ihtiyaç duyulabilmektedir.

Muayene ve Kalite Kontrol Açısından;

  • Ölçüm ve muayene yöntemlerinin yetersizliği, teknik resim sorgulamada bazı kısıtlamalar doğurabilir. Yine tasarım ve kalite kontrol departmanlarının ekip çalışması yaparak yardımcı ölçüler edinilmesi yararlı olur.
  • Seri imalat sırasında verilen yardımcı ölçüler parantez içinde gösterilerek kalite kontrol için bağlayıcı olmadığı gösterilmelidir.
  • Muayene ve kontrol sırasında teknik resim oldukça detaylı incelendiği için eksik ölçüler çoğunlukla bu safhada farkedilir. Özellikle ilk numunenin onaylanma aşaması tasarım birimini de ilgilendirmektedir.

Yararlanılan kaynaklardan daha detaylı bilgi edinebilisiniz.

1. http://www.duzce.edu.tr/~mehmetemiroglu/Belgeler/teknik%20resim/olculendirme.pdf

2. http://www.teknikresim.org/teknik-resimde-olculendirme.html

3. http://hbogm.meb.gov.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/metal/moduller/olculendirmeveyuzey_islemleri.pdf

Written by Osman Öztürk

2010 TOBB ETÜ Makina Mühendisliği mezunuyum, Selçuk Üniversitesi'nde yüksek lisans eğitimi ile birlikte Araştırma Görevliliği'ne devam etmekteyim.

8 Comments

Leave a Reply
  1. Teknik resim oluşturabilmek için hangi programlar kullanılmaktadır? Veya sektörde kullanılan teknik resim çizim programlarından hangisi ile daha kısa zamanda daha iyi sonuçlar elde edebiliriz? İyi yayınlar diliyorum.

    • Metin bey,

      Teknik resim oluşturmak için bir çok CAD programları kullanılıyor. En eskisi AutoCAD, en kapsamlısı CATIA olmakla birlikte; Solidworks, Unigraphics, Mastercam, Inventor, ArchiCAD, NetCAD vb bir çok yazılım kullanılmaktadır. Sektörden kastınız hangi sektördür bilemiycem ama makina imalat sektöründe en yaygın olarak Solidworks’ün, MasterCAM’in ve AutoCAD’in sahibi olan Autodesk firmasının ürünü olan Inventor’ün memnuniyet içerisinde kullanıldığını biliyoruz.

      Saygılarımla…

  2. Merhaba,

    Talaşlı üretim yapan bir yerde yeni çalışmaya başladım. Ürettiğimiz ürünlerin teknik çizimlerinde tolerans değerleri bulunmamaktadır. Her ölçünün bir tolerans aralığı olmak zorunda mıdır? Eğer öyleyse tolerasnları neye göre vermeliyiz? Hassasiyet değerinin ne olması gerektiğini nasıl hesaplarız veya nasıl bilebiliriz?
    İyi çalışmalar
    Saygılarımla

    • Merhaba Alev hanım,

      Bu konuda detaylı bilgi için: http://www.catiaturk.com/tasarim/cad/51/geometrik-tolerans-belirleme-19.html adresindeki yazımızdan yararlanabilirsiniz. Bununla birlikte kısa bir bilgi vermek isterim.

      DIN – ISO 2768 genel standartlarının genel tolerans tablolarından işinize uygun olanından yararlanabilirsiniz ya da yer ve konuma göre tolerans belirleyebilirsiniz. Teknik resimlerinizde genel toleranslar bile yoksa yanlış yoldasınız. Çünkü montajlı parçaların boşluklu geç, sıkı geçme vb. durumları için veya mil-delik geçmelerinin tanımlanması için toleransları kullanmak mutlaka gerektiği gibi; teknik resimlerinizde vereceğiniz ölçü, konum vb geometrik toleranslar sizin parçanızın ne derece hassas bir parça olduğunu göstermektedir.

      Bildiğiniz üzere katı modelde bulunan tüm unsurları malesef CNC vb tezgahlarda ya da talaşlı imalat, döküm, kaynak ve benzeri üretim teknikleri aracılığıyla birebir elde edemezsiniz. Bu sebeple kabul edilebilir toleranslarınızı teknik resminizde belirtir ve bu toleransları sağlamayan ürünlerinizi hurdaya çıkartarak ürün kalitenizin sürekliliğini sağlarsınız. Özetle toleranslar bu işe yararlar.

      Hassasiyetlerin bir kısmını siz belirleyeceksiniz ancak sıkı geçme, boşluklu geçme, rulman çakılacak yerler ve benzeri durumlar için verilmesi gereken ölçü toleransları standartlarda yer almaktadır. Derviş Düzgün tarafından hazırlanmış olan Uygulamalı Makine Elemanları isimli kitapta sayfalarca standart tolerans tabloları bulunmaktadır. Yararlanmanızı tavsiye eder iyi çalışmalar dilerim…

      Saygılarımla…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.